Marga Hoek: ‘Ik wil een referentiekader geven voor de economische transitie’

04 nov 2015

Op de dag van het interview is Marga Hoek druk bezet. Ze heeft net met een commissie aan Minister Kamp het voorstel van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli)  aangeboden. ‘Het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen mag niet langer vrijblijvend zijn, maar moet in een wet worden verankerd. Het doel is dat halverwege deze eeuw de CO2-uitstoot 80 tot 95 procent minder is dan in 1990.’ Het is een voorbeeld van de invloed die de auteur van het managementboek 2014 ‘Zakendoen in de nieuwe economie’ heeft opgebouwd. ‘Ik beweeg constant tussen overheid, wetenschap en ondernemerschap.’ Een gesprek met een gedreven vrouw.

‘Ik heb altijd als CEO zaken gedaan in de praktijk. Veel mensen praten over economie en zakendoen zonder te weten wat het in de praktijk betekent. Ik beweeg rond in al die werelden van de triple helix, maar ben in de basis een ondernemer’, vertelt ze in een ruimte van een trendy Haags bedrijfsverzamelgebouw.

Groen brein en groene zaak

‘Met de Groene Zaak richt ik me op zowel politiek en overheid als op bedrijven en wetenschap. Daar help ik duurzame ontwikkelingen in business sneller voorwaarts, waardoor een duurzame economie kan ontstaan. Daarnaast heb ik dus veel contact met politiek en overheid. Ik doe echter niet aan lobbyen’, voegt ze er aan toe. ‘Ik heb een hekel aan het woord lobby en treed liever op als een echte verbinder en als iemand die inzichten en kennis bied, waardoor men beter en gerichter beleid maakt. Als laatste loop ik ook rond in de wetenschapswereld. Met het Groene Brein koppelen we ruim  90 wetenschappers en kennisinstellingen aan het bedrijfsleven om daar meer synergie tussen te realiseren.’  

Kennis delen en beschikbaar maken

Daarnaast schreef ze dus een nogal succesvol managementboek. In 2014 werd ‘Zakendoen in de nieuwe economie’ Managementboek van het jaar. ‘Ik schrijf om kennis te delen en beschikbaar te maken. Ik wil mijn kennis en ervaring als ondernemer delen en een visie bieden op waar onze economie heen gaat. Ik wil andere ondernemers een referentiekader bieden om te kijken naar wat nu de basis van de economische transitie is waar we inzitten. Zo ver mogelijk vooruit kijken om die transitie te versnellen’

Zeven vensters

‘In mijn boek bied ik daarom 7 vensters op hoe de economie verandert en hoe je hier als ondernemer op in kunt spelen. Daarmee is het een grondlegger van een meer reële economie die niet alleen om vergaren gaat.’ Een leuke prijs betekent niet dat Hoek achterover leunt. ‘Ik ben nu ook bezig met een internationale editie met internationale cases en een onderwijseditie. Daarvoor stel ik een onderwijspakket samen, met video’s en bijhorende materialen, zodat een nieuwe generatie niet in oude patronen vervalt.’ De internationale editie is in het Nederlands al verkrijgbaar, de Engelse versie komt medio januari.

Ophouden met polariseren

Wie is de grootste aanjager voor deze economische transitie? Is dat aan de ondernemers, de kennisinstellingen of de overheid? ‘Maakt dat uit?’, reageert Hoek enigszins fel. ‘We moeten ophouden met polariseren. Het maakt uiteindelijk niet uit of de oplossing komt vanuit de ondernemers of de overheid. Of er een nieuwe generatie is die het snapt of een oude generatie die dat nog moet leren. Het gaat om de uitdaging waar we voor staan. Het probleem met Nederland is de institutionalisering. Alles zit vast in instituten met hun eigen kolom. De netwerkeconomie zoekt juist de samenwerking en gaat dwars door die kolommen heen. Het gaat om het grotere doel.’

In het rood

Het grotere doel draait om meer dan alleen winst. ‘De nieuwe economie draait om twee ontwikkelingen. Aan de ene kant duurzaamheid; het besef dat we qua activa op de wereld in het rood staan. We kunnen niet eindeloos gebruik blijven maken van de grondstoffen die op deze aarde aanwezig zijn. De nieuwe economie gaat niet om alleen maar vergaren. Het gaat om een paradigma shift op macroniveau, waarbij men niet alleen naar de activa blijft kijken.’

Positieve impact

In de echte wereld zien we hele enge getallen. ‘Een T-shirt maken kost 2700 liter water, terwijl ergens anders op de wereld duizenden mensen per dag mensen sterven door gebrek aan water. Dan is er iets mis. Alle meters staan in het rood, die krijgen we niet direct in het groen, maar we kunnen wel zorgen dat het minder hard achteruit gaat. Daarom vertel ik bedrijven ook altijd dat hun doel positieve impact moet zijn. Als we die positieve impact in het bedrijfsleven fors opschalen, dan lossen we pas de maatschappelijke problemen op, dan komen ecologische, sociale en financiële activa over de wereld weer in het groen. Minder is gewoon niet goed genoeg dus met wat efficiency of incrementele verbeteringsstappen mogen we onszelf beslist niet tevreden stellen.’

Welzijn voor iedereen

Hoek herdefinieert in haar boek economie. ‘Zoals we de economie nu meten via bijvoorbeeld ons BNP dat moeten we echt achter ons laten. We meten wat we produceren, we meten niet de eigenlijke waardecreatie of devaluatie.’ En dat doet Hoek nu juist wel in haar boek. ‘Ik vind dan ook dat we belastingen daarmee moeten synchroniseren en grondstoffen en vervuiling zwaarder moeten belasten dan waardecreërende arbeid, terwijl dat nu andersom is.’

Waarde creëren

‘Koplopende bedrijven doen dat nu al op microniveau’, zegt Hoek, ‘als zij integrated reporten en daadwerkelijk in hun P&l’s meenemen welke waarde men toevoegt, en welke waarde men wegneemt in termen van grondstoffenverbruik en vervuiling bijvoorbeeld, dan schoeien we die bedrijven op de leest van die nieuwe, waardecreërende economie en wordt positieve impact niet alleen zichtbaar maar vooral ook meetbaar.’

Nieuwe economie door delen

Duurzaamheid is dus binnen de transitie de eerste ontwikkeling en wat is de tweede? ‘Aan de andere kant draait de nieuwe netwerkeconomie ook om de digitalisering van de maatschappij, de ver-robotisering van ons werk en de technologische ontwikkelingen. Dan hebben we het over ontwikkelingen als big data, social media en technologie innovaties. Netwerken en technologie hebben nu direct invloed op de structuur van onze economie – kijk maar naar start-ups en scale-ups. De nieuwe economie is gericht op meerwaarde bieden door kennis te delen. Daar wordt de economie omheen georganiseerd. Het is mijn overtuiging dat je de nieuwe economie het snelst bereikt als je deelt. We schieten niets op als we alle oplossingen polariseren. De nieuwe economie bestaat voor een groot deel al naast de oude economie en in de oude economie.’

Authentieke leiders

Het grotere belang gaat voorbij het individuele belang. ‘Moeilijk in deze transitie is dat iedereen op zijn eigen eiland blijft zitten.’ Welk van de ‘pilaren van het geïnstitutionaliseerde Nederland’ moet leidend zijn? ‘Daar gaat het niet om, want dan kies je ervoor te polariseren. We hebben juist de overlap nodig. Daar hebben we authentieke leiders voor nodig. En die zijn op dit moment schaars. Het maakt niet uit waar je zit, het moet samen iets worden. In Energy Valley moet je blijven kijken naar de regio als geheel. Om de duurzame doelstellingen te halen, heb je provinciale bestuurders nodig die hun nek uitsteken. Daar hebben we nieuwe leiders voor nodig. Die niet alleen antwoord willen op de vraag: landen al die ontwikkelingen wel in mijn provincie of in mijn stad? Maar die naar het grote plaatje blijven kijken.’

De motor op gang brengen

U was een van de onderhandelaars in de eindfase van het Energieakkoord. ‘Ja, dat was een hele klus.’ Is het Energieakkoord ambitieus genoeg geweest? Wederom fel: ‘Het gaat niet om de vraag of het Energieakkoord ambitieus genoeg was, het gaat erom of het effectief is. Of het versnelt of niet. Tot heden heeft het dat gedaan. Je moet je voorstellen dat ‘duurzame energie’ vóór het Energieakkoord was als een stilstaande boot. De motor stond stil, er zat geen olie in en varen had hij al een hele tijd niet meer gedaan. En wat je per definitie nooit moet doen met een net gerepareerde en op gang geholpen boot is de motor uitzetten. Met het Energieakkoord hebben we de motor weer aangezet.’

Voorwaarts

‘De intrinsieke drive om in de geest van dat akkoord te handelen, mist namelijk nog op teveel plekken in onze samenleving door ministeries heen. De dwang van het akkoord is gewoon nodig om iedereen in beweging te houden anders valt de boel gewoon wederom stil vrees ik. Als je de huidige situatie vergelijkt met die van voor het Energieakkoord, dan is al veel mogelijk gemaakt. De boot vaart weer en dus kunnen we nu versnellen. Veel mensen begrijpen dat niet, dat de impact van zo’n akkoord gewoon veel breder is dan alleen de uiteindelijke optelsom aan Peta joules en of die hoger zouden moeten liggen. Natuurlijk zouden de doelen hoger moeten liggen en wil ik ze ambitieuzer. Maar het gaat wel om het tempo van de weg die we in de praktijk afleggen. We kunnen nu tenminste voorwaarts.’

Nieuwsarchief