Gasunie ziet samenwerking als de sleutel tot verandering: ‘Let’s design our energy’

08 jan 2016

Dat de energievoorziening op de schop gaat is niks nieuws. Maar waar voorheen nog vooral gedacht werd in losse oplossingen zoals zon, wind en biomassa, is de tendens nu dat het een mix moet worden van alle duurzame energievormen tot een integraal systeem. Daarom roept Gasunie met de kreet ‘Let’s design our energy’ de energiebranche, maar ook nieuwe partners, op om samen na te denken en mee te helpen aan het energiesysteem van de toekomst. Want ieder zijn vak. Hoewel het bedrijf eerlijk toegeeft de wijsheid ook niet in pacht te hebben, heeft Gasunie een voorzet gedaan door  in ieder geval allerlei lijnen – energievormen - uit te tekenen die samen op de een of andere manier steeds meer als een systeem samen moeten werken. De achterliggende uitdaging is bekend: de CO2-uitstoot moet omlaag en niet zo’n beetje ook, betoogt directeur Participaties & Business Development Ulco Vermeulen van Gasunie. Om dit voor elkaar te krijgen, moet er gezocht worden in een combinatie van verschillende oplossingen. Daarnaast mag de politiek volgens Vermeulen ook wel eens wat zaken aanpassen, zoals de CO2-emissiehandel  en het subsidiebeleid.

CO2-prijs meervoudig over de kop

Vol overtuiging, bijna fel, begint Vermeulen over de Europees vermaledijde CO2-prijs. Want die is vele malen te laag. Hoewel hij niet de enige is die dat vindt, heeft de politiek er na ellenlange discussies nog steeds niks aan kunnen doen. Het huidige emissiehandelssysteem (Emission Trading Scheme oftewel ETS) voldoet niet wat de Gasunieman betreft. Want de prijs voor CO2-rechten zit nu ruim onder de 10 euro, wat het ‘goedkoop’ maakt om vervuilende energie te produceren en daardoor onaantrekkelijk om groene energie te maken. Dat zit de overgang naar duurzame energie fors in de weg. ’ Europees vastgestelde fiscale regels – CO2-uitstoot belasten – ziet hij als de oplossing ‘De prijs moet dan wel fors omhoog met 50 tot 100 euro per ton; meervoudig over de kop dus. En je moet dit doen met zoveel mogelijk landen te gelijk, minstens de helft van Europa.’ . ‘Dat geeft een heldere prijsprikkel. Het voorkomt ook verwarrende discussies die je bij een ETS wel hebt: daar resulteert een extra inspanning van het ene land om CO2 terug te dringen in meer ruimte voor een ander land om CO2 uit te stoten.’

Subsidiebeleid

Een andere politieke maatregel waar Vermeulen op aanstuurt, is de stimulering van innovatie. En dan vooral het subsidiebeleid. ‘Subsidies zouden moeten gaan naar de eerste fase van productontwikkeling, om een innovatie door de kostencurve heen te helpen. Subsidies moet je niet beschikbaar willen maken voor de uitrolfase’, aldus Vermeulen.

Metrokaart

Tot zover de beleidsmatige aanpassingen waar de politiek iets aan moet doen volgens de Gasunieman. Nu de inhoud, want hoe moet dat energiesysteem er nou uit komen te zien? Heel eerlijk: bij Gasunie weten ze ook niet alles. ‘De precieze clou hebben wij ook niet. Maar we hebben wel in beeld welke ingrediënten het energiesysteem zou moeten bevatten.’ Deze zijn gevangen in een ‘metrokaart’ die de energietransitie als zoekproces verbeeldt en de mogelijke routes weergeeft. Want er is niet één goed antwoord: it’s all in the mix.

 

Het eerste ingrediënt is biomassa, die volgens Vermeulen een veel grotere rol gaat spelen dan hij nu doet. ‘Dat zit  nu nog een beetje in het verdomhoekje. Mede doordat de voedseldiscussie er doorheen loopt en omdat er fouten zijn gemaakt bij eerste generatie biobrandstoffen.’ Terwijl biomassa een perfecte aanvulling is op onder meer zon en wind. Want waait het niet, dan kun je inspringen met gas uit biomassa. Altijd beter dan fossiel gas. Dat is ook precies wat Vermeulen bedoelt met de term ‘systeem’ want het één kan niet zonder het ander. ‘Het gaat altijd om de juiste hoeveelheid op de juiste plek. En om balans.’ Gasunie kijkt naar energie als een systeem – niet als een losse verzameling meer en minder innovatieve energievormen. Natuurlijk speelt gas daar een rol in, steeds meer in vorm van groen gas. Maar ook dan geldt: het gaat steeds minder om de geïsoleerde betekenis van gas, en steeds meer om te betekenis ervan in het grote duurzame geheel.

Nu duurzame energie een steeds groter aandeel krijgt, is er ook meer balans nodig.’ Met biomassa moet je wel goed omgaan. ‘Eerst raffineren en de waardevolle stoffen eruit halen om te gebruiken in bijvoorbeeld de chemische sector, en het restant dan vergassen.’ Cascadering noemen ze dat ook wel. Dat vergassen is waar de kennis van Gasunie om de hoek komt kijken. En dat is al heel ver. ‘Er is een aantal technologieën die binnen vijf jaar op de markt zullen zijn.’ Overigens moet er naar Vermeulens mening wel biomassa bijgekweekt worden ‘want alleen het opruimen van reststoffen is niet voldoende.’ Daarbij denkt hij onder andere aan hout, algen en wieren.

Gas in transitie

Dat gas een essentiële rol heeft binnen de energievoorziening nu én in de toekomst, staat buiten kijf. ‘Noem het de ruggengraat, de back-up of de flexibiliteit.’ Want laten andere duurzame energiebronnen het afweten bijvoorbeeld wegens weersomstandigheden, dan kan gas inspringen. Het liefst groen, maar fossiel kun je nog niet afschrijven. ‘Gas is niet veel meer dan een molecuul waar je energie in opslaat’, vertelt Vermeulen. Maar wel een kostenefficiënte want ‘het is niet waanzinnig duur.’

‘Niet weglopen voor CCS’

Helaas is niet alles zo één, twee, drie te verduurzamen. ‘In de chemische industrie bijvoorbeeld wordt gewerkt met enorm hoge temperaturen. Gas is een doelmatige manier om die te bereiken. Maar dat brengt onvermijdelijk uitstoot van CO2  met zich mee.’

De oplossing daarvoor zou hem toch wel eens in ondergrondse CO2-opslag – Carbon Capture and Storage, oftewel CCS – kunnen zitten. Een precair onderwerp, realiseert Vermeulen zich, maar dat maakt het nog geen reden om het volledig af te schrijven. ‘Natuurlijk moet je eerst nuttige dingen doen met de CO2, bijvoorbeeld hergebruiken. Dat kan. Maar je moet er ook over nadenken of je het op een plek kunt opbergen waar we er het minste last van hebben. Dan liever offshore dan onshore. CCS hoort, als een overbruggingstechnologie, mogelijk thuis in het totaalplaatje, als blijkt dat anders de beoogde klimaatdoelen domweg niet tijdig kunnen worden gerealiseerd. Je moet dus niet weglopen voor die techniek. Het is nog niet zover, maar je moet de techniek daarvoor straks wel paraat hebben. Maar’, vult hij aan, ‘het moet wél op een maatschappelijk aanvaardbare manier.’

Waarom Gasunie, die eigenlijk als hoofdtaak het ontwikkelen van gasinfrastructuur  en het transporteren van gas heeft, zich zo hard maakt voor de energievoorziening van de toekomst? ‘Nederland is het land waar gas het grootste aandeel van de energievoorziening vormt’, begint Vermeulen. ‘Miljoenen huishoudens zijn voor hun warmte-energie nu nog afhankelijk van gas. Omdat wij dat gas transporteren hebben we een brede verantwoordelijkheid. Dan kom je er niet vanaf met een beetje prietpraterij.’ Oftewel: meedenken en doen is het devies. ‘We vinden dan ook dat we ons niet moeten beperken tot ‘wij van gastransport’ maar dat we breed moeten nadenken over hoe de energievoorziening eruit moet komen te zien. Daar zijn wij een groot onderdeel van. Energievormen raken steeds meer met elkaar verweven. De energievoorziening moet zich vernieuwen en tegelijk als een systeem betrouwbaar blijven functioneren. Vandaar ook de oproep 'Let’s design our energy’ want we moeten het sámen doen. Het verantwoordelijkheidsgevoel om onze ervaring, kennis en positie ook maatschappelijk te benutten zit diep geworteld in ons bedrijf.’

In het denken is wel wat veranderd ten opzichte van vijf jaar geleden, meent Vermeulen. ‘Toen dacht men nog vooral in losse oplossingen, nu zien we het als een integraal systeem. Je moet het zo zien: systeemintegratie is een grote puzzle. Die stukjes moeten inhoudelijk bij elkaar komen. En daar zijn we nog lang niet. In percentages? We staan echt nog aan het begin. En over vijf jaar zijn we er nog steeds lang niet. Vragen waar we tegenaan lopen zijn bijvoorbeeld: wat doen we met de kolencentrales? Hoe gaan we de warmtevoorziening verduurzamen? Wat wordt de prijsstelling van CO2?’

Opties ontwikkelen voor energieopslag

Om weer terug te komen op de ingrediënten van het toekomstige energiesysteem: een van de puzzelstukjes in de energievoorziening van de toekomst –is het creëren van maatwerk oplossingen voor energieopslag. Power-to-gas (P2G) maakt deel uit van dat palet: heel kort door de bocht het omzetten van overtollige elektriciteit in gas. ‘Bij duurzame energie heb je eigenlijk te maken met twee vraagstukken: soms heb je te weinig energie beschikbaar en op een ander moment heb je teveel. Gas is dan een doelmatige back-up. Een teveel zullen we in Nederland trouwens nu nog niet snel hebben. In Duitsland en Denemarken kennen ze dit probleem al wel, want daar wordt al veel meer duurzame energie opgewekt. Dat zal bij ons op termijn ook een rol gaan spelen. Je wilt natuurlijk elk beetje kostbare hernieuwbare energie gebruiken en ook nog op de economisch optimale manier. Power-to-gas is daarop een van de antwoorden. Dat doet het vooral goed waar je grote volumes voor langere tijd wilt opslaan. Heb je bijvoorbeeld veel ongebruikte windenergie die je over een halfjaar nodig hebt, gebruik je P2G. Heb je minder windenergie over die je morgen al nodig hebt, dan is een batterij veel geschikter.’

Momenteel is P2G nog slechts een minimaal gedeelte van de totaaloplossing. Maar hoe sneller hernieuwbare energieproductie terrein wint, hoe belangrijker het wordt dat je de juiste oplossingen tijdig voorhanden hebt, aldus Vermeulen. ‘Zo klein als dit onderdeel vandaag is, zo groot kan het zijn over twintig jaar. Daarom moet je nu ook al bezig met het ontwikkelen van de technologie.’

LNG

Het laatste ingrediënt dat Vermeulen niet ongenoemd wil laten, is LNG. ‘Dat is een vloeistof, bij zeer lage temperaturen  gemaakt van aardgas, oorspronkelijk bedoeld om gas gemakkelijker te vervoeren. Nu vindt er een omdenken plaats en worden olieproducten door LNG vervangen. Dat werkt vooral goed in de scheeps-en transportsector, waar het een onmiddellijke milieuverbetering oplevert. Het is veel en veel schoner dan diesel of stookolie. Het is pure winst voor het directe leefklimaat. En juist daarom is LNG een enorm goede vervanging van olie. ‘Vrachtwagens rijden tenslotte door bevolkte gebieden,’ legt Vermeulen uit. ‘En LNG scheelt behalve CO2  vooral  in andere stoffen zoals NOx, zwavel en roet. Die zijn heel schadelijk voor de directe omgeving.’

Enige nadeel is: er komt nog steeds CO2 uit, al is het minder. Voor de mondiale uitstoot is dat natuurlijk schadelijk; een probleem dat je kunt ondervangen door fossiele LNG te vervangen door bio-LNG. Hier komt ook CO2 uit maar dit is al deels gecompenseerd doordat het van biologische oorsprong is.’

Gasunie en de regio

Waar Gasunie een grote verantwoordelijkheid voelt voor de maatschappij als geheel, gaat het hart van het bedrijf nog extra uit naar de regio. Bijvoorbeeld vanwege de kansen die er liggen, vooral in de agrarische sector. ‘Er zijn heel veel mogelijkheden om landgebruik en energie met elkaar te verbinden. Kijk naar HarvestaGG die gras en andere plantaardige grondstoffen verwerkt tot groene brandstoffen en producten voor de agrarische sector. Het moet een combinatie zijn van verantwoord grondgebruik en economische activiteiten ten behoeve van de duurzame energievoorziening. Daar heeft Stichting Energy Valley de afgelopen twaalf jaar veel in bereikt en we  moeten er met z’n allen hard aan werken in Noord-Nederland: bedrijven, kennisinstellingen en politici.’ Kortom: Let’s design our energy. 

Download de metrokaart

Weten hoe Gasunie de zoektocht naar het energiesysteem naar de toekomst verbeeldt? Of liever nog: meehelpen aan de energietransitie?  Download de metrokaart op www.letsdesignourenergy.nl In januari vind je hem in het magazine Resource van Energy Valley. 

Nieuwsarchief