CO2 opslag in 10 vragen

Dit is een afkorting van de Engelse vertaling van “koolstof afvangst opslag” namelijk Carbon Capture Storage. Hiermee wordt een procesketen aangeduid. De keten start bij het vermijden van emissie (uitstoot) van kooldioxide (CO2 ) uit de schoorsteen van een industrieel proces (bijvoorbeeld de productie van elektriciteit, warmte, olie, staal of chemische producten) en eindigt bij opslag van CO2 in de ondergrond.

CO2 (kooldioxide of koolzuurgas) is onder normale omstandigheden een gasvormige en reukloze verbinding, die een belangrijke rol vervult in de zogenaamde koolstofkringloop.
Door fotosynthese van planten wordt CO2  uit de lucht vastgelegd in planten in de vorm van koolhydraten. De atmosfeer van de aarde bevatte in 2009 ongeveer 390 ppm (aantal per 1000) koolstofdioxide. Deze concentratie neemt jaarlijks toe. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het grootschalige gebruik van fossiele brandstoffen maar ook ontbossing speelt een rol. Voor het begin van de industriële revolutie was de concentratie ongeveer 280 ppm. Koolstofdioxide toegevoegd aan water vormt koolzuur en wordt veel gebruikt in frisdranken. Het veroorzaakt daar de "prik". Het komt ook van nature voor in mineraalwater. Koolstofdioxide wordt in sommige typen brandblussers gebruikt om vuur te bestrijden, met name indien water gevaarlijk zou zijn als blusmiddel doordat het chemische reacties veroorzaakt, stroom geleidt of grote schade kan veroorzaken, zoals in papieren archieven.

Nee, eigenlijk niet.
CCS is geen nieuwe technologie. CO2  wordt al bijna 100 jaar gebruikt in de industrie, zoals bijvoorbeeld in de olie- en gaswinning. Maar je kunt wel zeggen dat er als gevolg van de opwarming van de aarde veel nieuwe aandacht is voor het op grote schaal verwijderen van CO2  uit rookgassen of voorkomen van industriële uitstoot van CO2 . Het overheidsbeleid betreffende de opslag van grote hoeveelheden CO2  in de eerstvolgende decennia is een direct gevolg van het klimaatbeleid, omdat hergebruik van CO2  onvoldoende mogelijkheden biedt voor de in verhouding enorme hoeveelheid CO2  die op korte termijn niet meer via uitstoot in de atmosfeer terecht mag komen.

Dit is een rechtstreeks gevolg van de aandacht voor opwarming van de aarde, die slechts beperkt acceptabel is (maximaal 2 graden Celsius). Onderzoek toont het onrustbarende feit dat deze opwarming steeds sneller verloopt. Opwarming kan bestreden worden door de emissie (uitstoot) van het belangrijkste broeikasgas CO2  op korte termijn sterk te reduceren. Het gaat daarbij om gewenste reducties van 20 – 30% voor de periode 1990 – 2020 en 50 – 80% voor de periode 1990 – 2050.
Door tegelijkertijd veel te investeren in duurzame (hernieuwbare) energie, energie-efficiency en CO2 -opslag en -hergebruik kan klimaatbeleid vertaald worden naar economisch haalbare oplossingen voor de vermindering van de CO2 -uitstoot. Al deze investeringen zijn onmisbaar voor het bereiken van klimaatdoelen, zowel op korte als lange termijn.
Transitie (overgang) naar een volledig duurzame maatschappij is de rode draad van het nationale en internationale klimaatbeleid. Deze transitie raakt onze energievoorziening in de kern en duurt vanwege de enorme uitdaging door omvang en complexiteit vele decennia.

Ja, misschien over 50-100 jaar. Door de ontwikkeling van grootschalig hergebruik van CO2  kan op lange termijn vraag en aanbod van CO2  in evenwicht komen, mits het energiegebruik en het gebruik van fossiele energiebronnen drastisch afneemt. De huidige emissie van CO2  is enorm groot ten opzichte van de mogelijkheden om CO2  opnieuw te gebruiken in alternatieve processen of producten.

Ja, dit geldt voor Europa en voor andere landen in de wereld. Er worden in Europa jaarlijks miljarden Euro’s begroot, zowel uit publieke als private middelen, ten behoeve van de ontwikkeling van kennis, technologie, procesapparatuur en demonstratieprojecten, omdat CCS een economisch haalbare oplossing biedt om een deel van het klimaatdoel te realiseren.

Noord-Nederland kan gezien de geologische en regionaal-economische structuur uitgroeien tot Europese expertiseregio voor CO2 -opslag en -hergebruik. Provincies, marktpartijen en kennisinstellingen zetten zich samen in om het klimaatbeleid concreet gestalte te geven in projecten en investeringen. Nadruk ligt op het creëren van een kennisvoorsprong door proefprojecten, demonstraties en nieuwe produkt-markt-combinaties. Een grootschalige demonstratie van CCS voor de in aanbouw zijnde Nuon en RWE centrales in de Eemshaven wordt voorbereid door de stichting Borg. In aansluiting daarop wordt door Energy Valley onderzocht hoe in de komende decennia omvangrijke emissiereducties ook commercieel gerealiseerd kunnen worden.
Toepassing van CO2 in de glastuinbouw is in diverse regio’s al commercieel haalbaar. Bij een toenemende prijs van CO2 -emissie kunnen ook steeds meer innovatieve processen met CO2 als grondstof tot nieuwe industriële investeringen leiden. Ten behoeve van de maatschappelijke discussie over CO2 -opslag positioneert Energy Valley de onderwerpen CO2 -opslag en CO2 -hergebruik als kansrijk voor Noord-Nederland met het oog op nieuwe investeringen, extra werkgelegenheid en groeiende economische ontwikkeling.

Hiermee wordt een project bedoeld op industriële schaal om te demonstreren op welke wijze en tegen welke kosten CCS, dat wil zeggen de gehele keten van afvangst tot en met opslag van CO2  in de praktijk gerealiseerd kan worden. In Noord-Nederland is het de bedoeling om het demonstratieproject – indien haalbaar - aan te sluiten op de nieuw te bouwen elektriciteitscentrales van Nuon en RWE. De grootte van het demonstratieproject komt overeen met 85% afvangst van een centrale van 250 MW.

Rijksoverheid, provinciale overheden, industriële partijen, onderzoekinstituten (in het programma CATO) en de stichting Borg. Als beschikbare gasvelden bekend zijn zullen ook gemeentelijke overheden betrokken zijn bij de voorbereidingen.

Energy Valley draagt actief bij aan de ontwikkeling van een duurzame maatschappij door stimulering van extra innovaties en nieuwe werkgelegenheid.
De startpositie is gebaseerd op de overtuiging dat CO2 -opslag en CO2 -hergebruik kansrijk zijn voor Noord-Nederland, omdat

• Nederland bijdraagt aan een versterkte klimaatverandering met grote ecologische en economische schade en daarom terecht inzet op drie samenhangende beleidthema’s:  energiebesparing, omschakeling naar hernieuwbare energie en CO2 -opslag.
• Nederland voor de politieke uitdaging staat om de juiste maatschappelijke en economische voorwaarden  te creëren om onze energievoorziening uiteindelijk volledig om te schakelen naar hernieuwbare energievoorziening. Een omschakeling die grote kansen en belangrijke opbrengsten biedt door ontkoppeling van de olieprijs, verbetering van onze internationale concurrentiepositie en nieuwe werkgelegenheid.
• Noord-Nederland een unieke uitgangspositie heeft om de omschakeling naar hernieuwbare energie te faciliteren vanwege geschikte CO2 -opslaglokaties, veel energiegerelateerde industrie en een sterk ontwikkelde kennisinfrastructuur voor energie.
• CO2 -opslag door stapsgewijze schaalvergroting naar industriële omvang ontwikkeld kan worden via een uniek demonstratieproject met een daarvoor geschikt gasveld. Door de juiste (en voor Nederlandse begrippen gebruikelijke) veiligheidsmaatregelen kunnen de risico’s bij productie, transport en opslag van CO2 voldoen aan de normaal in Nederland te stellen eisen en risico’s voor en van dit soort activiteiten.
• CO2-opslag bijdraagt aan een ambitieus klimaatbeleid – daar zelfs een onmisbare oplossing voor biedt – en nodig zal blijven totdat Nederland volledig kan beschikken over 100% hernieuwbare energie en CO2 –hergebruik.